Mà khó thay đổi cái của quỷ đó lắm. Sau khi đã suốt ngày gắng sức lo cơm, áo, tự nhiên óc ta muốn suy nghĩ. Rồi tôi sẽ xin giảng tại sao.
Sự mong mỏi mà không được thoả mãn có thể làm cho y luôn bứt rứt. Bạn nên quên rằng nó là thơ hay, chỉ đọc vì truyện và những tư tưởng xã hội của nó thôi. Thế là 6 giờ, có lẽ hơn nữa, đã trôi qua từ khi bạn ở sở ra, trôi qua như một giấc mộng, trôi qua như ảo thuật, không sao hiểu được.
Nhưng những điều tôi nói về âm nhạc có thể áp dụng vào những nghệ thuật khác. Làm được một công việc mệt nhọc, lòng tự tin của bạn sẽ tăng lên. Một người có thể muốn tới thành La Mecque (Đất thánh của những người theo Hồi giáo).
Lúc đó bạn có thể đọc báo được. Người ta bắt đầu đi ngủ 40 phút trước khi lên giường, là người chán ngán đời sống; nghĩa là người đó không sống nữa. Nhưng thế nào bạn cũng phải chú ý tới bổn phận đó vào một lúc khác.
Còn đi trên đường hoặc ngồi trong góc xe mà tập trung tư tưởng thì ai mà biết được? Có thằng tướng ngu nào cười bạn đâu? Tôi lại làm cho bạn chú ý tới chân lý chói lọi này, là không bao giờ bạn có "nhiều thì giờ hơn" đâu, vì lẽ lúc nào bạn cũng đã có tất cả số thì giờ mà bạn có. Không có gì so sánh với nó được.
Nhưng có gì lạ đâu? Vẫn là luật nhân quả mà. Nhưng mới đầu nên gắng sức in ít như vậy thôi. Thế nhưng hàng ngày, vì nhiều lý do, có người đã để thời giờ trôi qua một cách dễ dãi, đã vô tình phung phí vốn liếng quí báu được tạo hoá ban cho ấy, tức chuỗi thời gian đã được định sẵn cho mỗi người, là 24 giờ trong một ngày.
Nhưng bạn đừng thất vọng. Trước hết, xin bạn đề phòng nhiệt tình của mình. Bạn có nhớ những tối đi đờn ca trong một đám tiệc không? Khi có việc gì nhất định để làm buổi tối, một việc gì cần hết năng lực của bạn, thì bạn chỉ nghĩ tới việc đó thôi, bạn cũng thấy hăng hái, vui vẻ suốt ngày rồi, phải không?
Một chương trình làm việc hàng ngày không phải là một tôn giáo. Hễ chưa gắng lắm cái gì để thoả mãn ý muốn đó thì lòng ta chưa yên. Chắc bạn không dám cả gan chối cãi điều đó chứ? Nếu bạn chịu nhận mà còn không chịu bỏ ra một phần mỗi ngày để suy nghĩ kỹ lưỡng về lý trí, nguyên tắc và hành vi thì có khác gì muốn sáng thì phải có đèn, mà bạn lại nhất định không chịu thắp đèn không?
Tôi chỉ nhắc lại cho bạn đấy thôi. Bạn không cho phép óc bạn "lơ mơ" được, buộc nó phải làm công việc của nó và nó đã làm xong. Tiểu thuyết đó là cuốn Aurora Leigh mà tác giả là E.
Sự tiếp tế thời gian mặc dầu rất đều đặn mà lại bị hạn chế một cách khắc nghiệt. Có nó, làm cái gì cũng được; thiếu nó, không làm được việc gì cả. Chính vì muốn thực hành chân lý sâu xa thường bị bỏ quên đó (chân lý ấy không phải tôi tự tìm ra đâu) mà tôi đã xem xét một cách thực tế và tỉ mỉ sự tiêu phí thời gian mỗi ngày.